ابراهيم اصلاح عربانى

139

كتاب گيلان ( فارسى )

اصلى و مهم بر عهده زنان است . 2 - 2 - 7 - مناطق عمده كاشت و توليد چاى در گيلان سطح زير كشت چاى در استان گيلان در تاريخ نگارش اين كتاب حدود 30500 هكتار است كه حدود 500 هكتار آن به نهال اختصاص دارد و 30 هزار هكتار كشتزارهاى بارور است . آمارهاى مربوط به سالهاى مختلف سطح زير چاى را با تفاوتهاى اندكى نشان داده‌اند . از همين رقم سى هزار هكتار را مىتوان نزديك به واقعيت تلقى كرد . ميزان توليد چاى در گيلان نيز بنا به آمارهاى گوناگون متفاوت است و در سالهاى مختلف بين 160 تا 201 هزار تن در نوسان بوده است . اداره كل چاى شمال نواحى كشت چاى در گيلان را به چهار حوزه تقسيم كرده است كه عبارتند از : رشت ، لاهيجان ، لنگرود و رودسر . باغهاى چاى در شهرستانهاى فومن و صومعه‌سرا جزو حوزه رشت منظور شده است . توزيع كشتزارهاى چاى استان بر اساس حوزه‌هاى چهارگانه فوق و ميزان توليد و عملكرد آنها در جدول شماره 18 نشان داده شده است . جدول شمارهء 18 - سطح زير كشت ، توليد و عملكرد چاى استان گيلان در سال 1366 جدول 18 به خوبى نمايانگر وضعيت چايكارى در استان گيلان است . آنچه مىتوان بر اساس اين جدول به عنوان ويژگيهاى چايكارى استان ذكر كرد ، آنست كه كشت چاى تنها به شهرستانهاى معينى از استان اختصاص دارد . علت اين امر علاوه بر تفاوتهاى ناچيز شرايط اقليمى و اختصاصات خاكشناسى به زمينه‌هاى فرهنگى كشت چاى مربوط مىشود . كشت چاى در برخى از شهرستانهاى گيلان ، مانند آستارا ، تالش ، انزلى ، رودبار و آستانه به دليل مقبوليت كشتهاى ديگر با اقبال زيادى روبرو نبوده است . در جدول 18 موقعيت شهرستان رودسر به عنوان مهمترين مركز كشت و توليد چاى كشور نشان داده شده است . اين شهرستان به دليل بازدهى بالاى محصول چاى ( بيش از 3 برابر شهرستان رشت ) با وجود اينكه حدود 30 % از سطح زير كشت چاى را داراست بيش از 42 % چاى منطقه را توليد مىكند . در حالىكه شهرستان رشت كه شهرستانهاى فومن و صومعه‌سرا نيز جزو آن منظور شده با دارا بودن حدود 20 % از اراضى چاى تنها 5 / 11 % چاى منطقه را توليد مىكند . حتى در مقايسه با شهرستان لنگرود كه سطح زير كشت تقريبا يكسانى دارند ميزان توليد چاى در مزارع رشت و نواحى غرب آن به مراتب كمتر است . به نظر مىرسد موقعيت جلگه‌اى و كوهپايه‌اى شهرستان رودسر و شرايط ميكروكليمائى و خاك همراه با بهره‌گيرى از تجربيات طولانى در لاهيجان از جمله عوامل مؤثر در توسعه كشت موفق چاى باشد . علاوه بر آن اين شهرستان نه فقط از نظر تقسيمات سياسى - ادارى در مرز ميان استانهاى مازندران و گيلان قرار دارد ، بلكه از نظر اكولوژيكى نيز ناحيه گذر از جلگه وسيع گيلان به مازندران غربى است . رونق و شكوفايى چايكارى در رودسر نه فقط معلول وسعت اراضى ، بلكه بيشتر حاصل عملكرد نسبتا بالايى است كه تنها از طريق تلاش و مراقبت مورد نياز چاى قابل دستيابى است و به نظر مىرسد كه كشاورزان چايكار رودسر در اين زمينه حتى از پيشتازان كشت چاى در گيلان يعنى لاهيجانيها نيز پيشى گرفته‌اند . كشت چاى نيز همانند برنج صنايع وابسته به خود را دارد . ويژگيهاى اين گونه صنايع در بخش مربوط به خود مفصلا مورد بحث قرار خواهد گرفت . اما آنچه لازم به تذكر است آن است كه نوع صنايع در گيلان بايد متكى بر توليدات كشاورزى آن باشد تا ارتباطى مستقيم ميان فعاليتهاى كشاورزى و توليدات صنعتى ايجاد گردد . محصولاتى مانند برنج . چاى ، توتون ، ابريشم و كنف مكمل صنايع مربوط به خود هستند . از اينرو ايجاد هر نوع صنعت ديگر كه با محصولات كشاورزى اين منطقه تجانس نداشته باشد بايد با احتياط برنامه‌ريزى و پذيرفته شود . صنايع مربوط به چاى در گيلان با توسعه كشت چاى براى نخستين بار در سال 1312 ايجاد شد . كارخانه‌هاى چاىخشك‌كنى كه امروز در رشت ، لاهيجان ، رودسر و لنگرود فعاليت دارند ، برگهاى سبز چيده شده را طى مراحل مختلفى به چاى خشك تبديل مىكنند . ميزان استحصال چاى خشك از هر تن برگ سبز حدود 23 % است . در سال 1366 از 188427 تن برگ سبز توليد شده در مزارع چاى گيلان حدود 42770 تن چاى خشك به دست آمده است . براى تبديل برگ سبز چاى به چاى خشك در كارخانه‌هاى چاى خشك‌كنى مراحل مختلفى طى مىشود كه عبارتند از : مرحله پلاساندن چاى ، مرحله مالش ، مرحله غربال كردن ، مرحله تخمير ، مرحله خشك كردن و بالاخره مرحله درجه‌بندى و بسته‌بندى . مرغوبترين نوع چاى از برگهاى ريز و جوان در طى مرحله اول مالش به دست مىآيد . اين چاى كه ريزتر از انواع ديگر است ، چون از غنچه‌ها و برگهاى تازه به دست مىآيد رنگ و طعم بهترى دارد . 3 - 7 - توتون گياه توتون با نام علمى نيكوتيانا تاباكوم « 38 » پس از كشف قاره آمريكا به اروپا برده شد . واژه توتون در زبان فارسى از كلمه تركى توتون به معنى دود گرفته شده است كه هنگام سوختن اين گياه از آن برمىخيزد . اولين‌بار پرتغاليها اين گياه را وارد ايران كردند . سپس در دوره صفويه كشت بذر آن در

--> ( 38 ) . Nicotiana tabacum